Trong những bước đầu tìm hiểu Phật giáo Nguyên thủy, rất nhiều người nghe đến cụm từ “Tam Tạng Kinh Điển” và lập tức thấy… nặng. Dày. Khó. Có cảm tưởng đây là kho tàng chỉ dành riêng cho chư Tăng và các nhà nghiên cứu giáo lý. Kỳ thực, khi thấu hiểu bản chất, Tam Tạng lại là một hệ thống rất thực tế. Nó giống như bản đồ tổng thể của con đường tu tập, được phân định rạch ròi để người học dễ dàng nắm bắt.
Nguồn gốc và ý nghĩa của Tipiṭaka
Thuật ngữ Tam Tạng (Tipiṭaka) ám chỉ hình ảnh “ba chiếc giỏ” chứa đựng giáo pháp, ám chỉ ba phân loại chính để lưu truyền và tổ chức lời dạy của Bậc Toàn Giác.
Cấu trúc của nó bao gồm:
Bộ Tạng Luật (Vinaya Piṭaka)
Bộ Tạng Kinh (Sutta Piṭaka)
Bộ Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Piṭaka)
Hệ thống Theravāda đã bảo tồn vẹn nguyên Tam Tạng bằng tiếng Pāḷi cổ, được đánh giá là hệ thống kinh điển uy tín, phản ánh chính xác nhất những lời thuyết giảng của Đức Phật.
Vinaya Piṭaka: Cốt lõi của giới hạnh
Dù Vinaya Piṭaka nhắm đến đời sống tu hành của chư Tăng, song Phật tử tại gia nắm rõ Luật sẽ hành trì rất vững vàng.
Bản chất của Luật không phải để kiểm soát, mà để:
Giữ đời sống thanh tịnh
Hóa giải những mâu thuẫn và rắc rối
Xây dựng không gian lý tưởng để nuôi dưỡng Định và Tuệ
Có thể hiểu đơn giản:
Luật = khung an toàn cho thân và lời nói
Hành giả mới tu tập chỉ cần chú trọng vào cốt lõi:
Mối quan hệ nhân quả trong mọi việc làm
Biết rõ các ranh giới đạo đức
Phát triển tính kỷ luật và ý thức cá nhân
Tạng Kinh – Kho tàng pháp thoại của Đức Thế Tôn
Tạng Kinh là phần quen thuộc nhất với Phật tử tại gia.
Đây là nơi ghi lại:
Các bài thuyết pháp của Đức Phật
Các cuộc đàm luận giữa Ngài với các vị đệ tử, giới quyền quý, thường dân và các đạo sư khác
Các hướng dẫn cụ thể về Tứ Diệu Đế: khổ, tập, diệt, đạo
Cấu trúc Sutta Piṭaka phân thành 5 bộ Nikāya lớn, cụ thể:
Phân loại dựa trên dung lượng bản văn: dài, vừa và ngắn
Có kinh rất thực hành (như Kinh Pháp Cú, Tứ Niệm Xứ)
Có những bài kinh giải quyết trực tiếp các khúc mắc trong cuộc sống thường nhật
Tóm lại:
Tạng Kinh = con đường được chỉ rõ bằng lời nói, ví dụ và kinh nghiệm sống
Lời khuyên cho hành giả mới là nên khởi sự từ Sutta Piṭaka.
Abhidhamma Piṭaka – Hệ thống hóa quy luật tâm linh
Mặc dù Abhidhamma là nội dung có tính trừu tượng và đòi hỏi tư duy cao, nhưng đây lại là phần uyên thâm nhất.
Có thể so sánh:
Tạng Kinh là “Phật dạy gì”
Thì Vi Diệu Pháp giải thích “Các quy tam tang kinh dien luật của Pháp vận động ra sao”
Phần này mổ xẻ các vấn đề một cách tỉ mỉ:
Định nghĩa và đặc tính của tâm
Các thành phần tâm lý hiện diện trong từng khoảnh khắc tâm
Vì sao có tham – sân – si?
Cơ chế tích lũy và vận hành của nghiệp báo
Lời khuyên cho người mới bắt đầu:
Chưa cần thiết phải nghiên cứu Abhidhamma ngay lập tức
Tuy nhiên, việc biết đến sự tồn tại của nó sẽ giúp ta có cái nhìn lý tính, tránh mê tín hay hiểu sai giáo lý
Mối liên hệ giữa Tam Tạng và Tam Học
Hành giả có thể ghi nhớ sự liên kết này như sau:
Tạng Luật → Giới
Tạng Kinh → Định
Abhidhamma Piṭaka phát triển Tuệ (Paññā)
Ba Tạng không tách rời, mà nâng đỡ nhau:
Khi Giới hạnh trang nghiêm thì tâm Định mới có chỗ nương tựa
Nhờ năng lực của Định mà trí Tuệ mới được phát sinh
Nhờ có Tuệ mà hành giả hiểu được giá trị của Giới và giữ gìn một cách tự nhiên
6. Người mới học Phật nên tiếp cận Tam Tạng ra sao?
Một vài lời khuyên thiết thực:
Tránh việc nôn nóng muốn nắm bắt toàn bộ ngay lập tức
Cần tiếp cận theo trình tự hợp lý:
Hiểu tinh thần Giới
Đọc Kinh để soi lại đời sống
Khi đủ duyên, tiếp cận Vi Diệu Pháp để đào sâu trí tuệ
Giá trị thực sự của kinh điển không nằm ở chữ nghĩa, mà ở chỗ:
chuyển hóa thân – khẩu – ý trong đời sống hằng ngày